Kvar einaste vinter reiser titusenvis av nordmenn på skiferie til alpane, og like sikkert vil meir enn hundre av dei brekke beinet eller skade seg på andre måtar.

Fordi det ikkje er plass til gipsa bein, krykkjer og bårer i vanlege rutefly blir haltande og liggjande pasientar sendt heim med «knokkelekspressen», som er kallenamnet på ambulanseflya som norske forsikringsselskap går saman om å booke på førehand.

Slik oppnår dei ein kindereggeffekt:

• Reduserte kostnader

• Redusert klimaavtrykk

• Det medisinske personalet kan ta seg av fleire pasientar samtidig

 Men på denne tida av året er det ingen «knokkelekspress».

Konsekvensen er det som blir omtalt som eit økonomisk og berekraftig paradoks: Skadde sydenturistar som flyg side om side – åleine i kvar sine kabinar – heim frå dei same feriedestinasjonane i og rundt Middelhavet.

Tal frå Advanced Medical Support viser at det dreier seg om rundt 1000 flygingar i året.

Og tendensen berre aukar.

• Dels fordi fleire eldre (som er meir sjukdoms- og skadeutsette) er på reise.

• Dels fordi færre ordinære flyselskap har plass til bårepasientar.

• Og dels fordi det ganske enkelt er billigare.

– Det skal klaffe med tidspunkt og destinasjon for å frakte to–tre samtidig. Då kan det vere meir kostnadseffektivt å frakte éin framfor å betale for ekstra døgn på sjukehus for å samle opp fleire, seier Jo Bjørn Skatval i Norsk Flygerforbund.

– Båretransporten er dyrare og mindre berekraftig enn han kunne vore

Økonomiske omsyn og krav til grønare luftfart aukar no presset på å få ned talet på dei «solo-reisande», og NRK har vore i kontakt med fleire som tek til orde for obligatoriske båreplassar på vanlege rutefly.

– Dessverre ser vi at færre flyselskap er førebudde på båretransport, som gjer båretransporten dyrare og mindre berekraftig enn han kunne vore, seier Trond Fladvad, administrerande direktør i Storebrand Forsikring.

Ole Irgens, kommunikasjonssjef i Tryg forsikring seier til NRK at dei «applauderer eit forslag om at sitjande pasientar i større grad kan vere passasjerar på ordinære rutefly».

– Om til dømes seterader kan fjernast for å gi betre beinplass, vil dette kunne redusere bruken av ambulansefly, seier han.

Ei båre vil som vil som hovudregel ta ni sete i eit rutefly.

Irgens legg til at dei «i lys av berekraftsspørsmålet og kostnader generelt» legg vinn på å få til meir samkøyring, og at dei i rundt halvparten av tilfella fraktar meir enn éin pasient på heile eller deler av strekninga.

– Så vil det alltid vere tilfelle der dette ikkje er medisinsk forsvarleg, og det er nødvendig med hurtig heimtransport.

– Viktig å utvikle gode løysingar for samkøyring av fleire pasientar

Sigmund Clementz, kommunikasjonssjef i If og Europeiske Reiseforsikring

– Vi ser gjerne at det er større moglegheit for båretransport på kommersielle flygingar, slik det var tidlegare. Vidare gjeld det at vi har betre moglegheiter enn mindre selskap til meir samtransport ettersom vi er eit stort nordisk selskap. Det har mange fordelar, både med omsyn til miljø og kostnader. Å halde kostnadene nede er i sin tur bra for kundane våre. Så må dette vektast mot omsynet til pasientane. Om medisinske omsyn tilseier det, er hovudprioriteten å få pasienten raskt heim.

Ole Irgens, Tryg forsikring

– Det har vorte stadig fleire lågprisselskap som transporterer reisande til og frå utlandet, og dermed tilsvarande færre fly som har kapasitet til båretransport. Men dersom ein pasient kan sitje på eit vanleg flysete, kan rute- eller charterfly fungere fint.

Så snart ein pasient må liggje på ei båre under transport, vil det komme spørsmål om ambulansefly. Det er i dag ganske få flytypar som blir nytta til ordinær ruteflyging og som faktisk har tilgang til bårer om bord med det tekniske apparatet til å sikre installeringar med tilhøyrande teknisk utstyr, oksygen og så vidare. Dei siste 10 åra har dette generelt ført til ein aukande bruk av ambulanseflyressursar. I lys av berekraftsspørsmålet og kostnader generelt, har det derfor vore viktig å utvikle gode løysingar for samkøyring av fleire pasientar på ambulansefly.

Trond Fladvad, administrerande direktør i Storebrand Forsikring

– Vi er opptekne av å hjelpe kundane våre som får medisinske behov medan dei er på ferie i utlandet. Heldigvis vil den reisande som oftast kunne behandlast der dei er og kunne ta opp att ferien, eventuelt reise heim med vanleg rutefly. Når ein kunde treng medisinsk bistand og etter kvart eventuelt tilrettelagd heimtransport, så søkjar vi alltid å finne den billigaste og mest effektive løysinga som varetek dei medisinske behova til kunden vår. Vi jobbar samtidig hardt for å gjere forsikringsproduktet vårt mest mogleg berekraftig og er grunnleggjande positive til alle forbetringstiltak. Vi støttar samtransport av pasientar der det er praktisk gjennomførbart, og vi nyttar også ofte ordinære rutefly for slik heimtransport. Dessverre ser vi at færre flyselskap er førebudde på båretransport, noko som gjer båretransporten dyrare og mindre berekraftig enn han kunne vore.

Marius Solberg Anfinsen, Frende forsikring

– Det er ganske få ordinære rutefly i dag som har tilgang på bårer saman med det nødvendige utstyr og apparat som trengst. Falck Global Assistance (FGA) er Frendes samarbeidspartnar når det gjeld heimtransport av pasientar og prøver å samkøyre fleire på same ambulansefly. Så lenge det er medisinsk forsvarleg og fornuftig med tanke på kor kjapt pasienten må heim, jobbar FGA for å samkøyre. Det vil vere meir berekraftig og bidra til grønare luftfart.